Eğitimde Ölçme ve Değerlendirme

• İki türlüdür
  • Doğrudan (başka bir özelliğe ihtiyaç duymadan): masa boyu cetvelle, öğrencilerin boyu, Ahmet’in kardeş sayısı
  • Dolaylı (başka bir özelliğe ihtiyaç duyarak):
    • Göstergeyle: zeka tutum ile, sıcaklık termometre ile, dersin geçme notu,
    • Türetilmiş: vize*0.3*2+final*0,4
• Ölçme
  • Niceliği betimleme
  • Nesnellik
  • Ölçme süreci
    • Gözlem > ölçüm > sembolle ifade
  • Ölçme nitelikleri
    • Güvenirlik
      • Hatalardan arınık. Gerçek puanlara yakın.
      • Duyarlı, tutarlı, kararlı
      • Sistematik hatalar güvenirliği kestirilemez yapar.
      • Ne derece duyarlı
      • Her uygulamada yakın değerler çıkar
      • Gerçeği yansıtır
      • Zamana karşı dirençlidir.
      • Tesadüfî hata güvenirliği düşürür
      • Etkilendiği faktörler
        • Ölçme aracı
        • Ölçmenin uygulandığı kişi
        • Ölçmeyi yapan kişi
        • Ölçme koşulları
        • Soru sayısı
        • Soruların ayırt edici gücü
        • Standart hata
        • Geçerlik katsayısı
        • Seçenek sayısı artarsa güvenirlik artar.
    • Geçerlilik
      • Amaca hizmet etmesi. Ölçmek istenen değişkeni ölçüp ölçmediği
      • Hatasızdır
      • Güvenirlik geçerlik için ön şarttır.
    • Kullanışlık
      • Uygulanabilirlik. Maliyet, süre, beceri uygun mu?
• Ölçüm: Ahmet Matematik’ten 5 puan aldı. [5 puan]
• Ölçme hatası:
  • Gerçek değer ile ölçme sonucu bulunan değer arasındaki fark
  • Hata miktarının ölçme işlemindeki birimin yarısıolduğu varsayılır.
    • Gözlenen puan = gerçek puan + hata
• Ölçme kuralı: ne kadar şeye ne kadar puan verilecek
• Ölçüt
  • Değerlendirme dayanağıdır.
  • Hangi puanı alanlar başarılı sayılacak.
• Sıfır:
  • Doğal sıfır
    • Gerçek yokluk
  • Tanımlanmış sıfır
    • Fizikten sıfır almak, oda sıcaklığı 23 derece…
• Birim:
  • Birim küçültülerek hata miktarı düşürülebilir.
  • Adet, kilo, km, ton, saat, lira
  • Doğal birim, tanımlanmış birim.
• Ölçme hata türleri
  • Sabit hatalar
    • Ölçümden ölçüme değişmez. [Terazinin 100 gr fazla ölçmesi.]
    • Geçerliliği doğrudan düşürür
    • Güvenirliği doğrudan etkilemez
  • Sistematik hatalar.
    • Terazinin 1 kg da 100 gr, 2 kg da 200 gr, 3 kg da 300 gr fazla ölçmesi,
    • Yazısı güzel olana, dilbilgisine uyana ekstra puan.
    • Geçerliliği doğrudan düşürür
    • Güvenirliği doğrudan etkilemez
  • Tesadüfî hatalar
    • Geçerliliği doğrudan etkilemez
    • Güvenirliği doğrudan düşürür.
• Ölçek dört çeşittir
  • Sınıflama ölçeği
    • Nesneleri sınıf, tip veya kategorilere göre ayırmadır.
    • Benzerlik ya da ayrılık Kız-erkek, kısa-uzun, koltuk numarası verme
    • Simetriklik: A=B ise B=A
    • Geçişlilik: A=B, B=C ise A=C
    • Geçti, kaldı, takdir, teşekkür.
  • Sıralama ölçeği
    • Sahip olunan özellik miktarına göre
    • Futbolda puan cetveli
    • Geçişlik: A>B, B>C ise A>C
    • Asimetriklik: A>B ise B>A değildir.
  • Eşit aralıklı ölçek
    • Hava 18 derece,
    • Sınavdan 60 almak
    • Tarih
    • Başlangıç noktası izafi sıfırdır.
    • Bir ölçüm diğerinin iki katı olamaz.
  • Eşit Oranlı ölçek
    • Bir noktaya göre oranlı sıralanış.
    • Birimler arasındaki miktar birbirine eşit.
    • Her türlü istatistikî işlem yapılabilir. Sıralama, sınıflama, eşit aralıklı birimleme yapılabilir.
    • 45 cm’lik nesne, 15 cm’lik nesnenin üç katıdır.
  • En çok bilgi vermeden en az bilgi vermeye göre sıralama: Sınıflama > sıralama > eşit aralıklı > eşit oranlı
• Ölçek türüne göre yapılan istatistikî işlemler
  • Mod
    • Tepe değer
  • Medyan
    • Ortanca. Büyüklük sırasında en ortadaki eleman.
  • Ranj
    • En düşük ile en yüksek arasındaki fark
  • Standart sapma
    • Ölçülen değerin ortalamadan sapması
• Değerlendirme
  • Ölçüm ve ölçüte dayanır
  • Ölçme > ölçüm > ölçüt ile karşılaştırma > karara varma
  • Öznel
  • Yorumlama
  • Sperman Brown
    • Geçerlik ve güvenirlik için soru sayısı artırıldığında kullanışlık azalır. Böyle durumlarda Sperman Brown eşitlikleri kullanılır.
• Değerlendirme yaklaşımları
  • Psikometrik yaklaşım
    • Objektif, sonuç ağırlıklı
  • İzlenimci yaklaşım
    • Sübjektif, süreç ağırlıklı, üst düzey beceriler
  • Uzlaştırıcı (Eklektik) yaklaşım
    • Karma
• Ölçme ve değerlendirme yaklaşımları
  • Çağdaş yaklaşımda kısa cevaplı cevaplandırma ve yazılı yoklama yoktur.
  • Yazılı yoklamalarda da cevap kâğıdını baştan sona okuyup izlenime göre puan verme yoktur
  • Geleneksel (klasik) yaklaşımlar:
    • Ürün odaklı, sadece öğretmen aktif, geri bildirim nottur, öğrenciler rekabet içindedir, tanılayıcı, yargılayıcı
    • Mutlak değerlendirme
      • Teşekkür, takdir belgelerini ölçüt alma.
      • Öğrencinin geçmesi için belirli bir notu ölçüt almak.
      • Yasalara göre karar verme
    • Bağıl değerlendirme
      • Ölçüt, diğer bireylerden etkilenir. (Çan eğrisi)
      • Bireyin başarısı grubun başarısıyla ilişkilidir.
    • Grup değerlendirmesi / Bireysel öğrenme
    • Tanımaya dönük (Diagonistik) [Seviye tespit sınavı] / İzlemeye dönük (formatif) [Vize] / düzey belirlemeye yönelik (Summatif) [Final]
  • Tamamlayıcı (süreç temelli) değerlendirme yaklaşımları:
    • Öğretmen ve öğrenci birlikte aktiftir, süreç ve ürün birlikte değerlendirilir, çok boyutlu ve değişik ürün ve performans örnekleri vardır, geliştirici ve yenileyicidir
    • Performans değerlendirme
      • Dünya, ay ve güneş hareketlerini gösteren bir modül hazırlama.
      • Puanlaması zordur
    • Portfolyo değerlendirme
      • Puanlaması zordur
      • Sonuçtan çok süreç önemlidir.
      • Sınırlılıkları
        • Rekabeti kaldırır
        • Tüm öğrencilere aynı standartta hedefler konamaz
        • Puanlama güvenirliği düşüktür.
        • Öğrenciler ürünleri başkalarına hazırlatabilir.
      • Soruları
        • Öğrenci hangi yolu izledi?
        • Yeteneklerini kullanabildi mi?
        • İletişim becerilerini kullanabildi mi?
        • Güçlüklere karşı ne yaptı?
    • Öz ve akran değerlendirme
    • Rubrik
      • Belirli bir ölçüte bağlı kalarak ne düzeyde öğrenildiğini belirleyen not verme ve derecelendirme anahtarı.
      • Değerlendirmeyi sadece öğretmen yapmaz.
      • Yazılı yoklamaların puanlanmasında da kullanılır.
      • Holistik
        • Öğrenme sonucunu değerlendirme
      • Analitik
        • Öğrenme performansının her aşamasını değerlendirme
    • Proje,
    • Ödev
    • Çeteleme (Kontrol Listesi)
    • Dereceleme ölçekleri
      • Pekiyi, iyi, orta, zayıf
      • Mükemmellik farkını ortaya koyar
    • Görüş ve gözlem formları
    • Otantik değerlendirme
      • Öğrencinin bilgi ve becerisini gerçek yaşam koşulları ile bağdaştırabilmesi ve yaşamsal sorunlarını çözme becerisine dayanır.
• Güvenirlik Katsayısı
  • 0 ile 1 arasında değer alır
    • 0,9+ mükemmel test. Güvenilirdir.
    • 0,5- kötü test
  • İki ölçüm arasındaki korelasyon ile hesaplanır.
  • Güvenirlik katsayısının yüksek olması testin kesin olarak geçerli olduğu anlamına gelmez.
  • n=[ri(1-rm)]/[rm(1-ri)]
  • Güvenirliği 0,7 olan 10 soruluk testin güvenirliğini 0,85 yapmak için: n=[0,85(1-0,7)]/[0,7(1-0,85)]=2,42 olur. 2,42*soru sayısı=2,42*10=24,2 yani soru sayısı 25 olmalıdır.
  • Güvenirliği 0,75 olan teste karışan hata miktarı 0,25’tir.

• Test-Tekrar TestYöntemi (Kararlılık Katsayısı)
  • Ölçme aracının hem hatalardan arınıklığı hem de zamana karşı direnci hesaplanır.
  • Bir test aynı gruba farklı zamanlarda uygulanır
    • Tutarlılık için 1-3 hafta, kararlılık için 3-6 hafta.
  • Kararlılık katsayısını hesaplar.
• Paralel Testler Yöntemi (Tutarlılık Ve Eşdeğerlilik)
• Testi YarılamaYöntemi (İç Tutarlılık Katsayısı)
  • Tek uygulamalıdır
• KR-20, KR-21 (İç tutarlılık)
  • Her madde ayrı ayrı ele alınır, her bir madde aynı değişkeni ölçtüğüne dayanır, testin homojen ve tutarlı olduğu durumlarda kullanılır
  • Tek uygulama
  • Doğru cevaplanan maddelere 1 puan, yanlış ya da boşlar değerlendirilmiyor.
  • Maddelerin birbiri ile tutarlılığı
  • Doğru-yanlış (1-0) var ve güçlük indeksi biliniyorsa KR-20, doğru-yanlış (1-0) var güçlük indeksi bilinmiyorsa KR-21 kullanılır.
  • Test heterojen ise KR-20, homojen ise KR-21 kullanılır.
  • Güvenirlik belirlenmek isteniyorsa KR-20 kullanılır.
• Cronbach Alpha (İç tutarlılık)
  • Dereceleme niteliğindekilerde kullanılır. 1-0 olmuyor fakat derecelendirme yapılabiliyorsa.
  • Tutum ölçekleri, ilgi ve kişilik envanterleri, psikomotor beceri testlerinde kullanılır.
  • 1, 2, 3, 4, 5 gibi çoklu puanlanan test maddelerinde kullanılır.
  • Tek uygulama
  • Maddelerin birbiri ile tutarlılığı
• Eşdeğer yarılar
  • Testin iki parçası üzerinden
• Geçerlik
  • Güvenilir olmadan geçerli olamaz.
    • Geçerliğin artması güvenirliğin de artmasıdır.
  • Bir ölçme aracının en önemli özelliği geçerliktir
  • Güvenirliği 0,64 olan testin geçerliği en fazla kök(0,64)=0,8’dir.
  • Belirtke tablosu kullanılması geçerliği artırır.
  • Soru sayısının artması geçerliği artırır.
• Geçerlik türleri
  • Kapsam geçerliği
    • Bir testin ölçülmek istenen davranışları ne derece kapsadığıdır. Yüksek olması konu alanının iyi bir şekilde örneklendiğini gösterir.
    • Bir final sınavında hocanın öncelikli olarak kapsam geçerliğine dikkat etmesi gerekir.
    • Mantıksal (rasyonel) yaklaşım
      • Belirtke tablosuna uygunluk
    • İstatistiksel yaklaşım
      • Geçerliği yüksek olan ile hazırlanan testin korelâsyonu bakılır
  • Ölçüt geçerliği
    • Bilinenden hareketle bilinmeyen hakkında fikir yürütme
    • Yordama geçerliği
      • Önce sınav, sonra süreç ve karar.
      • Öğrencinin eğitim programı sonundaki başarısı ile seçme amacı ile yapılan ölçme arasında korelâsyonun hesaplanması.
      • Bir üst düzeyde başarılı öğrencilerin seçilmesi
      • Ölçüt güvenilir ile yordama geçerliği artar
  • Uygunluk (eş zaman) geçerliği
    • Önce süreç, sonra puan ve karar
  • Yapı geçerliği
    • Doğrudan gözlemlenemeyen fakat davranışlarla ilişkilendirilenlerle ilgili
    • Yaratıcılık, yetenek, zeka gibi teorik niteliğin ölçülmesinde vardır.
  • Görünüş geçerliği
    • Ölçme aracının değişkeni ne derece ölçülebilir göründüğü.
• Madde istatistikleri
  • Madde istatistiklerinde ilk yapılması gereken işlem merkezi eğilim ölçülerinin bulunmasıdır.
  • Madde güçlük indeksi Pj
    • 0 zor, 1.00 kolay
    • Zor, 0,00-0,39
    • İdeali 0,29 – 0.50
    • Orta, 0,40-0,60
    • Kolay, 0,61-1,00 çok kolay
    • Pj=doğru cevaplayan sayısı/toplam kişi
  • Madde ayırıcılık gücü indeksi rjx
    • -1.00 ile +1.00 arası değer alır.
    • 0.20 – 0.39 kullanılabilir,
    • 0.40+ ayırt edicilik gücü yüksek.
    • Rjx=(üst grup doğru sayısı-alt grup doğru sayısı)/üst veya alt grup kişi sayısı
  • Madde varyansı Sj2
    • 0 ise tüm öğrenciler o soruyu doğru veya yanlış cevaplamıştır.
    • İdeali 0,25’dir

Merkezi Değişim Ölçüleri (Dağılım-Yayılma Ölçüleri)

• Madde varyansı
  • (Standart sapma)nın karesi=madde güçlüğü*(1-madde güçlüğü)
  • 0,0 ile  0,25 arası değer alır.
• Standart sapma
  • Kök(madde varyansı)
  • Standart sapmanın büyük olması test güvenirliği ve ayırt edicilikbulunduğu anlamına gelir.
    • Standart sapma ile standart hata doğru orantılıdır.
  • Varyansın veya standart sapmanın az olması öğrenci puanlarını yakın olması ve ölçmenin iyi ayırma yapamadığını gösterir.
  • Aritmetik ortalama – standart sapma farkı büyükse heterojen yapı (grup başarı düşük), küçükse homojen yapı vardır.
  • Ranj büyüdükçe standart sapma da büyür.
  • Doğru sayısı ile yanlış sayısı eşit ise standart sapma 0,5 olur.
    • Standart sapma 0,5 ise orta güçlüktedir.
  • 0,0 ile 0,5 arası değer alır.
• Bağıl değişkenlik katsayısı(V)= (standart sapma*100)/Aritmetik ortalama
  • -19 homojen dağılım. (Sivri)
  • 20-25 normal dağılım. (Normal)
  • 26+ heterojen dağılım.(Basık)
• Madde güvenirlik indeksi
  • Ayırıcılık indeksi * standart sapma
  • -0,5 ile +0,5 arasında değerler alabilir.
• Korelâsyon
  • İki dersin puanları arasında 0,85 gibi bir korelâsyon varsa bu dersler arasında sıkı bir ilişki var demektir.
• Standart hata
  • Her bir öğrenciye düşen yaklaşık tesadüfî hata miktarı
  • Sh=ÖShKök(1-r). Standart sapması 4 güvenirlik katsayısı 0,75 olan testin standart hatası Sh=4Kök(1-0,75)=2
• Düzeltilmiş puan
  • Şans başarısından arındırılmış puan
• Değişim alanı
  • Herhangi bir değişkenin alabileceği tüm değerlerin bulunduğu aralık
• Frekans dağılımı
  • Bir sınıfın not dağılımına dair yorumlamaların yapıldığı dağılım
• Çeyrek sapma
  • Dağılımın belirgin bir şekilde sola ya da sağa eğilimli olması hâlinde kullanılır
  • Merkezi eğilim ölçüsü olarak medyan dikkate alınırsa çeyrek sapma kullanılır.
• İç tutarlılık katsayısı
  • Test sorularının birbiri ile uyumlu olması.
  • Her bir sorunun eşit ağırlığa sahip olması
• Normal dağılımeğrisi
  • -1 & +1 %68,
  • -2 & +2 % 95,
  • -3 & +3 % 99
• Z puanı: (Öğrencinin Puanı - Aritmetik Ortalama) / Standart Sapma
• T puanı: 50+Z*10
• Korelâsyon
  • Pozitif, negatif, ilişkisizlik
• Ölçme Araçları
  • Çeldirici
    • Çeldiricilerin güçlendirilmesi soruyu zorlaştırır.

ankakedisi KPSS’cilere başarılar diler.