Öğrenme Psikolojisi

  • Öğrenme: davranış değişikliğidir.
  • Davranış: her türlü tepki
    • Uyarıcı
    • Tepki

  • Davranış türleri
    • Kazanılmasına göre
      • Öğrenilmiş davranışlar
      • Doğuştan gelen biyolojik davranışlar
        • İçgüdü
        • Refleks
        • Geçici davranışlar: ilaç etkisi.
        • Fizyolojik etkenlerden kaynaklanan: uykusuzluk, açlık…
        • Büyüme ve olgunlaşma sonucu: süt dişlerinin düşmesi…
    • Gözlenebilir duruma göre davranışlar
    • Bilişsel davranışlar
    • Duyuşsal davranışlar: hoşlanma, vatan sevgisi
    • Psikomotor (devinsel) davranışlar
      • Yürümek, koşmak, yazı yazmak.
      • Edimsel koşullanma ile kazanılır
  • Öğrenmeyi etkileyen faktörler
    • ÖĞRENEN ile ilgili faktörler
      • Türe özgü hazır oluş: kuşun uçması
      • Bireysel farklılıklar
        • Olgunlaşma: bedensel ve zihinsel olarak istenen düzey
        • Büyüme: boy, kilo, hacim değişikliği
        • Gelişme: Döllenmeden itibaren ilerleyen düzenli süreç
        • Yaş
        • Zekâ
        • Hazır bulunuşluk: hazır ve istekli
      • Genel uyarılmışlık hali ve kaygı düzeyi
      • Fizyolojik durum
      • Güdülenme (motivasyon)
        • Fizyolojik güdüler (Dürtüler)
        • Sosyal güdüler: ait olma, saygınlık…
      • Geçmiş yaşantılar (Transfer/Aktarma)
        • Olumlu transfer: bisiklet -> motosiklet
        • Olumsuz transfer: F klavye -> Q klavye
      • Dikkat ve algıda seçicilik
        • Seçici dikkat
        • Çekilen dikkat
    • Öğrenme YÖNTEMleri ile ilgili faktörler
      • Öğrenme için ayrılan zamanın kullanımı
      • Öğrenilecek konunun yapısı ve yaklaşma tarzı
      • Geribildirim
      • Öğrenenin aktiflik durumu
      • Programlı öğrenme modeli
      • Yardım alma
    • Öğrenilen KONU ile ilgili faktörler
      • Konunun anlamlılığı
      • Konunun somut-soyut olması
      • Algısal ayırt edilebilirlik
      • Anlamsal-Kavramsal çağrışım
      • Anlamsal çağrışım
      • Kavramsal gruplandırma
    • Öğrenmenin yapıldığı ORTAM ile ilgili faktörler
      • Fiziksel çevre
      • Sosyal çevre

DAVRANIŞÇI ÖĞRENME YAKLAŞIMLARI

  • Gözlenip ölçülebilen davranışları inceler
  • Duygu ve düşünce gibi doğrudan gözlenemeyen kavramları incelemez.
  • İnsan beyni doğuşta boş bir levha gibidir.
  • Koşullanma yolu ile öğrenme
    • Klasik koşullanma İvan Pavlov
      • Nötr uyarıcı: herhangi bir tepki verilmeyen yapay uyarıcı
      • Koşulsuz uyarıcı
        • Deneyde kullanılan et
      • Koşullu uyarıcı: ete bağlı zil sesi
        • Acı bir fren sesi ile daha önce bariyerlere çarpmış kişinin her fren sesinde tepki vermesi.
        • Kaygıya yol açan sınav
        • Aşıcıyı görünce çocuğun ağlaması
        • Öcüüü!
      • Koşulsuz tepki: ete verilen tepki
      • Koşullu tepki: en sonundaki zil sesine verilen tepki
      • İtici uyarıcı: sürekli emzik isteyen bebeğin emziğine biber sürülerek vazgeçirmek.
    • Edimsel (Operant / Araçlı) Koşullanma Skinner

Burrhus Frederic Skinner (1904-1990)


  • Programlı öğrenme: öğrenci kendi hızına göre aşamalı olarak öğrenir.
    • Bireysel hız ilkesi
    • Küçük adımlar ilkesi
    • Aktif katılım ilkesi
    • Başarı ilkesi
    • Geribildirim ve düzeltme ilkesi
  • Uyarıcı genellemesi: beyaz önlüklü herkesi hemşire sanma
  • Uyarıcı ayrıştırma (ayırt etme): her gözlüklüye baba dememe
  • Koşullanmanın sönmesi: başlangıçta artar, sonra azalır
  • Kendiliğinden geri gelme:
  • Alışma/Alıştırma etkisi: saatin tik-taklarına alışma
  • Duyarlılık/Duyarlılaştırma: normalin üstünde tepki
  • Dereceli/Üst Düzey Koşullanma: zil sesinden önceki ışığa da tepki verme
  • Davranışa şekil verme (Biçimlendirme)
  • Davranışa şekil verme ve kademeli yaklaşım: öce düzgün vuruş, sonra kalenin yanı, sonra da gol.
  • Zincirleme koşullanma: önce rakam, sonra dört işlem, sonra çarpma…
  • Kaçma(korku) ve kaçınma koşullanması
    • Fizik öğretmeninden azar işittikten sonra onu görmek istememe
  • Öğrenilmiş çaresizlik
  • Kendini gerçekleştiren kehanet
  • Garcia Etkisi: okula karşı oluşan antipatiden dolayı defter, kitap gibi şeylerden de soğuma
  • Premack İlkesi (Büyükanne Kuralı): önce ders sonra çikolata
  • Koşullu anlaşma: bireyin biri ile ya da kendi ile anlaşma yapması.
  • Plasebo etkisi
  • Gölgeleme İlkesi: denize düşen yılana sarılır.
  • Engelleme
  • Bitişiklik ilkesi: 2-3 sn.
  • Habercilik ilkesi
    • Olumlu habercilik (ileriye doğru): zilin eti haber vermesi
    • Olumsuz habercilik (geriye doğru): et verilmesi zilin bittiğini belirtir
  • Pekiştirme
    • Olumlu pekiştirme: ödül
    • Olumsuz pekiştirme
      • Kaçma: olumsuz uyarıcının ortamdan çekilmesi
        • Göze kaçan tozu ovalayarak çıkarmayı sürdürmek.
      • Kaçınma: babasından korktuğu için ders çalışma
    • Sürekli pekiştirme
    • Aralıklı pekiştirme
      • Davranışa göre
        • Sabit aralıklı: her ayın 15’inde maaş
        • Değişken aralıklı: ödevleri farklı zamanlarda kontrol etme
      • Zamana göre
        • Sabit oranlı: 10 gömlek başına ek ücret
        • Değişken oranlı: tamamen rastgele
    • Birincil pekiştirme: yaşam için gerekli, su gibi.
    • İkincil pekiştirme: para, aferin…
      • Sosyal pekiştireç: harikasın
      • Etkinlik pekiştireci: maça gitme
      • Sembolik (simgesel) pekiştirme: madalya
    • İçten pekiştirme: benim için gurur meselesi
    • Dıştan pekiştirme: aferin
    • Maddi pekiştirme: para…
    • Manevi pekiştirme: takdir
  • İstenmeyen davranışları kaldırma yöntemleri
    • Ceza
      • 1. tip ceza: kitabı yırtan çocuğa kızmak
      • 2. tip ceza: trafik suçu işleyenin ehliyetinin iptal edilmesi. Olumlu bir şey iptal ediliyor.
    • Davranış kontrol teknikleri
      • Karşıt koşullanma (Kötü+İyi)
        • İngilizce dersini sevmeyene, derse hoş uyaranlar sokarak, dersi eğlenceli hale getirerek sevdirme.
      • Zıt tepki (Kötü+İyileştirici)
        • Önceleri matematik sevmezken, öğretmenin ilgisi ile matematik sevmek.
        • Kuş gribinden dolayı beyaz et yemeyenlerin reklamlardaki modellerden sonra beyaz et yemeleri
        • Köpekten korkan bir çocuğun köpeği annesiyle gördüğünde daha kolay yaklaşabilmesi.
      • Sistematik duyarsızlaştırma: önce köpek resmi, sonra filmi, sonra yavru köpek…
      • Olumsuz pekiştireç kullanma: olumsuzluktan istenilen şey yapılmadıkça çıkmama. Soru çözülmezse teneffüse çıkarmama.
      • Bıktırma
      • Görmezden gelme / Sönme / Pekiştirmeme
      • Gelişim özelliğinin geçmesini bekleme.
      • Ortamı değiştirme
      • Ara verme
      • Alıştırma / Eşik yöntemi
  • Bitişiklik Kuramı Watson, Guthrie
    • Watson U-U
      • Watson’un kuramının temel özellikleri
        • Davranışlar sadece deneysel yöntemlerle gözlenebilir.
        • Çocuklar istenen koşullanma ile doktor, hırsız, avukat yapılabilir.
      • Watson’un öğrenme ilkeleri
        • Uyarıcı genellemesi: bebeğin gürültü yüzünden tavşandan korkar olması.
        • En son ve en sık yapılma ilkesi (Sıklık / Yakınlık)
    • Guthrie U-T
      • Öğrenmenin tek yolu bitişikliktir.
      • Tek deneme ilkesi: öğrenme için tekrara gerek yoktur, bitişiklik yeterlidir.
      • Sonunculuk ilkesi: en son geçilen yerde yılan görüldü ise o yoldan korkulur.
      • Ceza: ceza davranışı pekiştirmez, bilakis artırır.
      • Guthrie’ye göre alışkanlıların ortadan kaldırılması
        • Eşik yöntemi
        • Bıktırma yöntemi
        • Zıt tepki yöntemi
  • Bağdaşım Kuramı Thorndike
    • Çağrışım yoluyla öğrenme, uyaran-tepki kuramı, bağ kuramı, araçsal koşullanma olarak da bilinir. Kedi-mandal deneyindeki gibi deneme-yanılma temellidir.
    • Thondike’ın öğrenme ilkeleri
      • Bağdaşımcılık: ne kadar çok U-T kurulursa öğrenme o kadar etkili olur.
      • Deneme-Yanılma (Seçme ve Bağlama)
      • Küçük adımlar ilkesi
      • Thorndike’ın tepki analojisi: ilk kez karşılaşılan şeye nasıl tepki verileceği bilinemez ve bu duruma benzer önceki tecrübelere göre davranılır
      • Analoji: Bilinenden hareketle bilinmeyen hakkında çıkarımda bulunma.
      • Tepki çeşitliliği ilkesi: öğrenme sürecinde ne kadar farklı tepki gösterilecek durum varsa, öğrenme hızı o kadar artar.
    • Thorndike’ın Öğrenmeyle İlgili Temel Kanunları
      • Hazır bulunuşluk kanunu: gelişim düzeyinin uygunluğu ve isteklilik
      • Tekrar kanunu (Alıştırma)
      • Etki Kanunu: hedefe yönelik davranışın sonuçtan etkilenmesi
        • Etkinin yayılması: yabancı dil öğrenilirken yanlış telaffuzun da artması.
        • Ödül davranışı artırır, ceza etkilemez
  • Sistematik Davranış Kuramı Hull
    • Hull’a göre davranışlar adım adım, basitten karmaşığa alışkanlık kazanmakla kazanılır.
    • Öğrenme gözlenen olaylardan mantıksal sonuçlar çıkarttıran matematiksel bir süreçtir.

BİLİŞSEL ÖĞRENME YAKLAŞIMLARI

  • Gestalt Öğrenme Kuramı Köhler, Koffka, Wertheimer
    • Gestalt kuramında algılama
    • Algısal öğrenme (Pragnanz) yasaları
      • Şekil-Zemin algılama (Figür-Fon)
      • Yakınlık yasası
      • Benzerlik yasası
      • Tamamlama yasası
      • Devamlılık (Süreklilik) yasası
      • Basitlik yasası
    • Mutlak eşik
    • Algısal Hazırlık a-b-c 5-6-7
    • Algıda Seçicilik ve Dikkat
    • Algısal değişmezlik
      • Şekil değişmezliği
      • Büyüklük değişmezliği
      • Renk değişmezliği
    • Algı yanılmaları
      • İllüzyon (Yanılsama): yanlış yorumlama
        • Fiziksel illüzyon: kalemin suda iken kırık algılanması
        • Psikolojik illüzyon: bez parçasını fare sanma
      • Halüsinasyon (Sanrı)
    • Alan Kuramı Kurt Lewin
      • İnsan davranışı bulunduğu andaki birçok parametrenin etkisi altındadır.
    • Gestalt Kuramı’nda öğrenme
      • Kavrama (Seziş) yoluyla öğrenme
        • Hazırlık aşaması > Kuluçka(Bekleme) aşaması > kavrayış ve aydınlanma aşaması > Değerlendirme aşaması
  • Bilgi İşleme Kuramı Gagne, Piaget, Miller, Brings, Neisser
    • Öğrenme tamamen zihinsel bir süreçtir. Bilgi algılanır, işlenir, sağlanır ve geri getirilir.
    • Bellek türleri
      • Duyusal Kayıt: anlık bellektir. Kapasitesi sınırsızdır.
      • Kısa Süreli Bellek: bilgi işleme sürecinin en yoğun olduğu yerdir. 20-30 saniyelik kısa süreli bilgi depolama kısmıdır. Duyusal kayıttan gelen bilgileri uzun süreli belleğe aktarır
      • Uzun Süreli Bellek: 30 sn -1 dk’dan sonraki hatırlanan bilgilerin saklandığı, geri çağrılan sınırsız kapasiteli bellek.
        • Anısal (Epizodik) Bellek: belirli yer ve zamana bağlı bilgilerin depolandığı yer.
        • Anlamsal (Semantik) Bellek: okul öğrenmeleri, genel kültür vs…
          • İmge, Şema
          • İlkeler, jestler, mimikler, el-kol hareketleri, trafik işaretleri.
        • İşlemsel Bellek: beceri ve alışkanlıkların saklandığı bellek
    • Bilgiyi depolama/Saklama stratejileri
      • Tekrar ederek kaydetme
        • Koruyucu tekrar
        • Düzenleyici tekrar
      • Anlamlandırma – Kodlama
        • Örgütleme
        • Etkinlik
        • Eklemleme
        • Bellek destekleyici ipuçları
    • Bilişsel süreçler
      • Dikkat
      • Algı
      • Tanıma
    • Yürütücü kontrol ve yürütücü biliş
    • Bilişsel öğrenme türleri
      • Sözel öğrenme
      • Kavram öğrenme
        • Kavram analizi
        • Kavram haritaları
    • İlke (kural) öğrenme
    • Problem çözmeyi öğrenme
  • Bilgiyi uzun süreli bellekten geri getirme
    • Hatırlama
    • Unutma
      • Unutma nedenleri
        • Kullanmama nedeni ile bozulma
        • Karışma
        • Yanlış yerleştirme
        • Ket vurma
          • Geriye ket vurma
          • İleriye ket vurma
    • Unutma ile ilgili çeşitli kuramlar
      • Nörofizyolojik kuram: sinaptik bağların zayıflaması
      • Koşullanma: ödüllendirmeme
      • Psikoanalitik: rahatsız edilenler bilinçaltına itilir.
      • Bilgi işleme kuramı: kısa süreli bellekte tekrar edilmeme, uzun süreli belleğe aktarılmama; uzun süreli bellekte geri getirilmeme ve yanlış yere koyma.
  • Yapılandırmacı (Oluşturmacı) Öğrenme Kuramı Vygotsky, Piaget, Barlett, Beybee
    • Bilgi öğrenenin var olan değer yargıları ve yaşantıları tarafından üretildiği düşünülür. Öğrenme ezberlemeye değil bilgiyi transfer etmeye ve bilgiyi yorumlamaya bağlıdır.
    • Yapılandırmacılık ile ilgili bilginin oluşumu ile ilgili yaklaşımlar
      • Bilişsel Yapılandırmacılık Piaget
        • Birey eski bilgileri ve yeni bilgileri yapılandırır
      • Sosyal Yapılandırmacılık Lev Vygotsky
        • Sosyal çevre ile etkileşim ile öğrenme
    • Yapılandırmacı öğrenme kuramının 5 aşaması
      • Giriş-Dikkat Çekmek Enter
      • Keşfetmek Explore
      • Açıklamak Explain
      • Bilgiyi anlamlandırmak Elaborate
      • Değerlendirme Evalvate
    • Yapılandırmacı eğitimde amaç kendi problemlerini çözebilen bireyler yetiştirmektir
    • Öğrenci açık fikirli, eleştirel, sorgulayıcı, araştırmacı, girişimcidir. Öğrenci merkezlidir. Öğrenme birey tarafından sağlanır.
    • Öğrenci görüş ve bakış açısı dikkate alınarak ders planlanır

BİLİŞSEL AĞIRLIKLI ÖĞRENME KURAMLARI

  • Sosyal Öğrenme Kuramı Albert Bandura
    • “Kör ile yatan şaşı kalkar”, “üzüm üzüme baka baka kararır”, bana arkadaşını söyle sana kim olduğunu söyleyeyim”…
    • Sosyal öğrenmenin davranışçı kuramdan farkları
      • Davranış öğrenilebilir fakat hemen gösterilmeyebilir.
      • Pekiştireç bir zorunluluk değildir.
      • İnsan tepki veren basit ve pasif bir varlık değildir.
    • Sosyal öğrenme aşamaları
      1. Dikkat
      2. Hatırlama
      3. Yapma/Uygulama
      4. Güdülenme/Pekiştirme
    • Sosyal öğrenmeyi etkileyen dolaylı öğrenmeler
      • Dolalı pekiştirme ve güdülenme: ödül alan arkadaşı görüp onun gibi çalışmaya başlamak
      • Dolaylı ceza
      • Dolaylı duygusallık: annesinin fareden korktuğunu görüp fareden korkan çocuk…
    • Sosyal öğrenme sürecini etkileyen faktörler
      • Gözlemcinin özellikleri
        • Sembolleştirme kapasitesi
        • Öngörü kapasitesi
        • Ön düzenleme kapasitesi
        • Öz yargılama kapasitesi
        • Karşılıklı belirleyicilik
        • Dolaylı öğrenme kapasitesi
        • Öz yeterlilik kapasitesi
      • Modelin özellikleri
      • Davranışın özellikleri
    • Öz bilinç, Öz benlik, Öz güven, Öz saygı, Öz denetim, Özgecil davranış, Öz sevgi (narsizm)
    • Halo Etkisi
      • Bireyin sahip olduğu olumlu özellikten dolayı diğer özelliklerinin de olumlu olduğunun düşünülmesi.
    • Horn Etkisi
      • Bireyin olumsuz özelliğinden dolayı diğer özelliklerinin de olumsuz olduğunun düşünülmesi.

Albert Bandura (1925)

  • İşaret-Beklenti (İşaret-Gestalt) Öğrenme Kuramı Tolman
    • Amaçsal davranış: güdüsel davranışlar
    • Molar davranış: moleküler olmayan, bütüncül davranış
    • İşaret öğrenme: iki uyarıcıyı birbirine bağlayarak bilişsel harita oluşturmak suretiyle gerçekleşen öğrenme.
    • Beklenti öğrenme: ödül beklentisidir. Sürekli olarak doğrulanan beklentiler inanca dönüşür.
    • İşaret-Gestalt Kuramının özellikleri
      • Çevredeki uyarıcılar birer işaret, ipucu ve keşfetme süreci parçasıdır.
      • Tüm davranışların bir nedeni vardır ve davranışlar bir amaca yöneliktir.
      • Davranışçı Öğrenme Kuramı ile Gestalt birleşimidir.
      • U-T bağı organizma içsel süreci eklenerek U-O-T şeklinde ifade edilmiştir.
    • Tolman’a göre öğrenme türleri
      • Gizli (Örtük / Farkına varmadan) Öğrenme
        • Gizil sönme
      • Yer öğrenme (Bilişsel Harita)
      • Bilişsel Senaryo
      • Kateksis: acıkan Karadenizlinin hamsi, Doğulunun et yemek istemesi
        • Olumlu kateksis: Karadenizlinin hamsi yemek istemesi
        • Olumsuz kateksis: Müslümanların helal olmayan yiyeceklerden kaçınması
      • Eşdeğer İnançlar Geliştirme: uykusuzluğa rağmen not ödülünden dolayı ders çalışmak
        • Alan beklentileri: kırmızı ışık yandığında arabaların duracağı işareti almak
        • Alan-Biliş Yolları: bir problemi çözme yöntemini başka problemde de kullanma
        • Güdüsel (Dürtüsel) Ayrımlar: farenin acıktığında sağdaki yiyeceğe, susadığında soldaki suya yönelmesi

HÜMANİST VE BEYİN TEMELLİ ÖĞRENME KURAMLARI Rogers, Maslow

  • Hümanist öğrenme kuramının özellikleri
    • İnsan biriciktir. Öğrenmenin merkezinde öğrenci olmalıdır.
    • İnsan özgürdür, kendi seçimini kendi yapmalıdır
    • İnsan kendini gerçekleştirmek için sürekli çaba içindedir
  • Hümanist yaklaşımın temel öğeleri
    • Kişisel sorumluluk
    • Şimdi ve burada
    • Bireyin fenomenolojisi: dünyayı kendine özgü algılamak
    • Kişisel gelişim: temel ihtiyaçlar mutluluk için yeterli değildir.
  • Çağdaş eğitim anlayışının temelinde bilişsel ve Hümanistik yaklaşım vardır.
  • Rogers ve Benlik Kavramı
    • İnsan ve yetenekleri değerlidir. Sorunlar evrensel değil, kişiye özeldir.
    • Benlik kavramının iki öğesi
      • Gerçek benlik (özben): ben neyim? Ne yapabilirim?
      • İdeal benlik (Benlik tasarımı): ne olmak istiyorum?
        • Özsaygı
        • Ali’nin bir gün büyük bir yazar olmayı düşünmesi.
    • Rogers’a Göre Eğitim
      • Koşulsuz saygı, empatik anlayış, güven ve dürüstlük, ödüllendirme, özgürlük
    • Fenomenolojik yaklaşım: dış dünya değil, dış dünyanın nasıl algılandığı önemlidir.
    • İçgörü yaklaşımı: kendini ve başkalarını anlayabilme yeteneği
    • Ayna teorisi: benlik algısı başkalarının görüşünden etkilenir.

Carl Rogers terapi esnasında

  • Maslow ve İhtiyaçlar Hiyerarşisi
    • İhtiyaçlar hiyeraşisinin basamakları
      • Fizyolojik ihtiyaçlar
      • Güvenlik ihtiyacı
      • Sevgi ve ait olma ihtiyacı
      • Statü ve saygı ihtiyacı
      • Merak, bilme, tanıma ihtiyacı
      • Estetik ihtiyaçlar
      • Kendini gerçekleştirmek: kendini gerçekleştiren birey her şeyi olduğu gibi kabul eder. Bulunduğu ortama uyum sağlar, üretkendir vs…
    • İhtiyaçlar evrenseldir, hiyerarşik sıra izler.

Abraham Harold Maslow (1908 – 1970)

BEYİN TEMELLİ ÖĞRENME (NÖROFİZYOLOJİK) KURAM Hebb

  • Hebb’e göre bellek türleri
    • Kısa süreli bellek
    • Uzun süreli bellek
  • Hücre kümeleri
  • Ardışık safhalar: kokudan bir kişiyi hatırlamak
  • Beynin sol kısmı mantısal yandır ve vücudun sağını kontrol eder, sağ kısmı ise müzik, üç boyutlu düşünme, sentez gibi faaliyetleri gerçekleştirip vücudun sol kısmını kontrol eder.

___________________________________________________________

Gelişim Psikolojisi

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s

Sayfalar

Takip Et

Her yeni yazı için posta kutunuza gönderim alın.

Diğer 67 takipçiye katılın

%d blogcu bunu beğendi: