Vatandaşlık 1/2

Vatandaşlık Özet Notları

TEMEL HUKUK KAVRAMLARI

• Cebri icra: hukuk kurallarına uymayan kimsenin devlet zoru ile kurallara uymaya zorlanması.
• Maddi yaptırım: hukuk kurallarının temel unsurlarındandır.
• Türk ceza kanunu İtalya’dan alınmıştır.
• Hükümsüzlük (geçersizlik)
  • Yapılan eylemin hukukun aradığı temel şartları taşımaması nedeni ile oluşan durum
    • Resmi nikah yerine imam nikahı ile evlenilmesi durumu.

• Yokluk
• Tek taraflı bağlamazlık
• Butlan
  • Mutlak butlan
  • Nisbi butlan
• Hukuk çeşitleri
  • Müspet (pozitif) hukuk
    • Yürürlükte olan hukuk
  • Mevzu hukuk
  • Doğal (ideal) hukuk
    • Yürürlükte olması gereken ve daha adil kuralların olması gerektiği ile ilgilenen hukuk
  • Tarihi hukuk
  • Objektif hukuk
  • Subjektif hukuk

• Hukuk kavramları
  • Açık boşluk
  • Ariyet
  • Birlikte ölüm karinesi
  • Disiplin cezası
    • Belli bir statüde olanlara verilir.
      • Askerlere
      • Memurlara
      • Öğrencilere
      • Dernek üyelerinde

• • Fikri hukuk
  • Gaiplik karinesi
  • Gaiplik
  • Hakkaniyet
  • Hukuk boşluğu
  • Hukuki bir durumda yazılı veya yazısız herhangi bir hukuk kuralının bulunmamasıdır.
  • Hukuki tağyir
  • Izrarİçtihadı Birleştirme Kararları
    • Yargıtay Büyük Genel Kurulu’nun içtihadı birleştirme kararları herkesi ve mahkemeleri bağlar.
  • İhtira beratı
  • İktisap
  • İnfisah
  • İspat yükü

• • Kanun
    • Hangi yönetmeliklerin Resmi Gazete’de yayınlanacağı kanunlarda belirtilir.
    • Kanun oluşturma yetkisi hâkimlerdedir.

• • Kanun boşluğu
  • Kural içi (kanun içi) boşluk
  • Mevzuat
  • Tazminat
    • Maddi ve manevi zararların karşılanması için devletin uyguladığı müeyyide

• • Ölüm karinesi
  • Örtülü boşluk

• Hukukun bölümleri
  • Kamu hukuku
    • Anayasa hukuku: devletin şeklini, yapısını, organlarının görev ve yetkilerini, bunların birbirleri ile olan ilişkilerini, kişilerin hak ve özgürlüklerini düzenleyen hukuk kuralları.
    • İdare hukuku
    • Usul (yargılama) hukuku
      • Yargı organlarının takip edecekleri yöntem ve kuralları belirleyen hukuk
    • Ceza hukuku
      • 2005 yılındaki değişiklikle kap – kaç hırsızlık suçu kapsamına alınmıştır.
    • Vergi (Mali) hukuku
    • Devletler genel hukuku
  • Özel hukuk: bir kişi ile başka birisi arasındaki ilişkileri düzenler.
    • Medeni hukuk
      • Kişiler hukuku
      • Aile hukuku
      • Miras hukuku
      • Eşya hukuku
    • Borçlar hukuku
    • Ticaret hukuku
    • Devletler özel hukuku
  • Karma hukuk

• Hukukun kaynakları
  • Yazılı kaynaklar
    • Anayasalar
      • Kelsen’in Normlar Hiyerarşisi’ne göre en üst kuraldır.
      • Anayasa > Kanun > KHK
    • Kanunlar
    • Kanun Hükmünde Kararnameler
    • Yönetmelikler
      • Cumhurbaşkanı tarafından imzalanmadan Resmi Gazete’de yayınlanabilir.
    • Tüzük (nizamname),
    • Yönetmelik (talimat),
    • Genelge-yönergeler.
  • Yazısız (tali) kaynaklar: örf, adet ve gelenekler
  • Yardımcı kaynaklar: bilimsel görüşler (doktrin-öğreti), mahkeme kararları (içtihat)
    • İçtihat hukuku
      • Hâkimlerin karar verirken daha önce aynı sorun çözülürken verilen kararı vermesi.
    • Benzer olaylar karşısında hâkimlerin aynı kararları vermesi.
      • Yargı birliği ilkesi

• Kişi ve kişilik kavramları
  • Gerçek kişi
  • Tüzel kişi
    • Kamu tüzel kişiler
      • Kamu idareleri
        • İl özel idaresi
      • Kamu kurumları
      • • Belediyeler
      • Özel tüzel kişiler

• • Hak ehliyeti
  • Fiili ehliyet
    • Mümeyyiz olma
    • Kısıtlı olmamak
    • Ergin (reşit) olmak
      • Evlenmede reşit sayılmak için 18 yaşına gerek yoktur

• Anayasa hukuku
  • Anayasaların amaçları
  • Değiştirilme usullerine göre anayasalar
    • Yumuşak anayasalar 1921
    • Katı (sert) anayasalar 1982
  • İçeriğine göre anayasalar
    • Çerçeve anayasa 1921
    • Düzenleyici (kazuistik) anayasa 1982

DEVLET VE DEMOKRASİ KAVRAMLARI

• Devlet şekilleri
  • • • • • • • • Devlet: ülke + millet + egemenlik
  • Hukuki yapılarına göre
    • Üniter (tekli) devlet
      • Türkiye, Bulgaristan, Fransa, Yunanistan
  • Karma (birleşik) devlet
    • Konfederasyon
      • Avrupa Birliği
    • Federasyon
      • ABD, Kanada, Almanya, Rusya
  • Egemenliklerine göre
    • Monarşik
      • Güçler birliği ilkesinin uygulanması zorunludur
    • Oligarşik
      • Günümüzde yoktur
    • Aristokratik
      • Günümüzde yoktur
    • Teokratik
    • Demokratik
• Demokrasi
  • Doğrudan demokrasi
    • Doğrudan halkın karar verdiği demokrasi.
  • Yarı doğrudan demokrasi
    • • • Egemenliğin kullanılmasının halk ile temsilcileri arasında paylaşıldığı demokrasi.
    • Halk oylaması
    • Halk vetosu
      • Halkın meclisin çıkardığı yasaları engellemesi
    • Halk girişimi
  • Temsili demokrasi
    • Almanya, İngiltere, Japonya, Türkiye
• Hükümet sistemleri
  • • Monarşi hükümeti
      • Mutlak monarşi=> yürütme=yasama+yürütme
    • Meclis hükümeti
      • Yasama = yasama + yürütme mecliste toplanmıştır
      • Meclis başkanı aynı zamanda başbakandır.
      • Bakanlar meclisi içinden oy çokluğu ile seçilir.
      • Meclis ancak kendi kendini feshedebilir. Bakanlar Kurulu, meclisi feshedemez
      • Cumhuriyetin ilanından önce TBMM uygulamıştır. (1921 Anayasası)
    • Başkanlık sistemi
      • Yasama ve yürütme kesin olarak ayrılır
      • Başkan bir süreliğine halk tarafından seçilir
      • Yürütme organı tek kişidir ve başkandır
      • Başkan yasama organının çalışmalarına katılamaz
    • Yarı başkanlık sistemi
    • Parlamenter sistem
      • Yasama, yürütme ve yargı tamamen veya yumuşakça ayrılır.
      • Hükümet parlamentodan güvenoyu almak zorundadır.
      • Cumhurbaşkanı yasama organına karşı sorumlu değildir.
      • Yasama organı hükümeti güvensizlik oyu ile düşürebilir.
      • Başbakan milletvekili olmak zorundadır.
      • Türkiye, Almanya, Danimarka, İtalya

TÜRK TARİHİNDE ANAYASAL GELİŞMELER

• Osmanlı’da anayasal gelişmeler
  • Sened-i İttifak 1808
    • 1808 yılında merkezi hükümet ile ayanlar arasında imzalanmıştır
    • Hükümet ile ayanlar arasında yapılan bir anlaşmadan ibarettir.
    • Senedi ittifak bir anayasa olmamasına rağmen hukuk devletine ve mutlak monarşiden meşruti monarşiye doğru atılmış bir ilk adım olduğu söylenebilir.
    • 2.Mahmut tarafından kısa süre içerisinde bu belgenin uygulanması askıya alınmıştır.
    • Hukuki niteliği olarak iki taraflı bir belge, bir misaktır.
    • Anayasal niteliği olarak bir anayasa olmayıp (ilk) anayasal belge niteliğindedir.
    • Senedi ittifak ile devlet iktidarı resmen sınırlandırılıyor; ayanlar ile ‘fukara ile reaya’ yani vatandaşlara sınırlıda olsa bir takım haklar tanınıyor.
    • Türk tarihinde ilk defa devlet iktidarının sınırlandırılabileceği, devlet iktidarının dokunamayacağı sahaların olduğu kabul edilmiştir.
    • Türkiye’deki anayasacılık hareketlerinin senedi ittifak ile başladığı söylenebilir.
    • 1215 tarihli İngiliz Magna Carta’sına benzetilmektedir
  • Tanzimat Fermanı 1839
    • Tanzimat Fermanının İlan Sebepleri:
    • Avrupalı Devletlerin iç işlerimize karışmasına engel olmak.
    • Mısır ve Boğazlar konusunda Avrupalı Devletlerin desteğini kazanmak.
    • Devleti ve toplumu demokratik bir yapıya kavuşturma isteği
    • Tanzimat Fermanında yer alan konular:
    • Azınlıkların, can, mal ve namus güvenliği sağlanacak.
    • Vergi sistemi yeniden düzenlenerek, herkesten gelirine göre vergi alınacak.
    • Askerlik OCAK görevinden, VATAN görevi haline getirilecek. Azınlıklar da askere alınacak.
    • Kanunların her gücün üstünde olduğu kabul edilecek.
    • Tanzimat Fermanının Özellikleri:
    • En önemli özelliği padişahın yetkilerini sınırlandırması ve kanunların her gücün üstünde
      olduğunun ifade edilmesidir.
    • Tanzimat Fermanı ANAYASACILIĞA ve DEMOKRASİYE geçişin (BATILILAŞMANIN) ilk aşamasıdır.
    • Bu fermanın hazırlanmasında halkın bir rolü ve baskısı yoktur.
    • Padişah Abdülmecit, Mustafa Reşid Paşanın telkiniyle Mısır meselesinde Avrupa devletlerinin desteğini kazanmak için bu fermanı ilan etmiştir.
  • Tanzimat Fermanı 1839
    • Tanzimat Fermanının İlan Sebepleri:
      • Avrupalı Devletlerin iç işlerimize karışmasına engel olmak.
      • Mısır ve Boğazlar konusunda Avrupalı Devletlerin desteğini kazanmak.
      • Devleti ve toplumu demokratik bir yapıya kavuşturma isteği
    • Tanzimat Fermanında yer alan konular:
      • Azınlıkların, can, mal ve namus güvenliği sağlanacak.
      • Vergi sistemi yeniden düzenlenerek, herkesten gelirine göre vergi alınacak.
      • Askerlik OCAK görevinden, VATAN görevi haline getirilecek. Azınlıklar da askere alınacak.
      • Kanunların her gücün üstünde olduğu kabul edilecek.
    • Tanzimat Fermanının Özellikleri:
      • En önemli özelliği padişahın yetkilerini sınırlandırması ve kanunların her gücün üstünde
        olduğunun ifade edilmesidir.
      • Tanzimat Fermanı ANAYASACILIĞA ve DEMOKRASİYE geçişin (BATILILAŞMANIN) ilk aşamasıdır.
      • Bu fermanın hazırlanmasında halkın bir rolü ve baskısı yoktur.
      • Padişah Abdülmecit, Mustafa Reşid Paşanın telkiniyle Mısır meselesinde Avrupa devletlerinin desteğini kazanmak için bu fermanı ilan etmiştir.
  • Islahat Fermanı 1856
    • Herkese din mezhep özgürlüğü tanınması,
    • Azınlıklara devlet memurluğuna girebilme ve devlet okullarında okuma hakkı tanınması,
    • Azınlıkların, askerlik için nakdi bedel ödemelerinin kabulü,
    • Azınlıklara özel hastane ve okul açabilme hakkı tanınması,
    • Kanun önünde eşitlik; kanunların azınlık dillerine çevrilmesi,
    • Karma mahkemelerin kurulması; azınlıklarında mahkemelerde şahitlik yapabilmesine,
    • Azınlıklara il meclislerinde üyelik hakkı tanınması. Resmi yazılarda azınlıklara hakaret niteliği taşıyan ifadelerin kullanılmaması,
    • Rüşvet ve iltimasın kaldırılması,
    • Cizye vergisinin ve iltizam usulünün kaldırılması
    • Azınlık sorunlarını çözümlemek için hazırlanmıştı; Fakat sorunları daha da büyüttü.
    • Azınlıklara çok geniş haklar tanındığı ve azınlıklar Müslümanlarla eşit haklara sahip olduğu için Müslüman halkın tepkisine yol açtı.
    • Azınlık okulları çoğaldı. Açılan okullarda yetişen azınlık aydınları, milliyetçilik hareketlerinin yaygınlaşmasında önemli bir rol oynadılar.
    • Azınlıklara geniş haklar tanındığı için “imtiyazlar fermanı” da denir.
    • Osmanlı Devletinin Tanzimat ve Islahat Fermanlarını yayınlaması batılı devletlerin takdirini kazanmasına ve 1856 Paris Antlaşmasıyla Osmanlının da Avrupa devletler topluluğuna alınmasına etki etti. Batılılar ıslahatları yetersiz bularak devletin içişlerine karışmaya devam ettiler.

• • Kanun-i Esasi 1876

• II. Abdülhamit  döneminde  ilan edildi
• Osmanlı Devleti’nin monarşik niteliği değişmemiştir. Padişah yetkileri geniş tutulmuştur.
• 23 Aralık 1876 yılında kanuni esası bir ferman ile ilan edilmiştir.
• Tanzimat ve ıslahat fermanlarının aksine tam bir batılı anlamda anayasa niteliğinde olup madde madde hazırlanmıştır.
• Devletin dininin İslam olduğu belirtilmiştir.
• 1876 kanun-i esasi ile birlikte devletin temel organları, modern sisteme uygun olarak, yasama, yürütme ve yargı olarak üçe ayrılarak düzenlenmiştir.
• 1876 kanun-i esasi ile Meclis-i Umumi adlı bir meclis kurulmuştur.
  • İki meclisli bir yapıdadır. İlki, üyeleri padişah tarafından atanan Heyet-i Ayan; İkincisi halk tarafından iki dereceli bir seçimle işbaşına gelen Heyet-i Mebusan’dır.
  • Batılı anlamda tam bir meşruti monarşi kurulamamıştır.
  • Anayasada, meclisin yetkileri çok dar; padişahın yetkileri ise oldukça geniş tutulmuştur.
  • 2. Abdülhamit’in Meclisi dağıtıp anayasayı yürürlükten kaldırması zaman içinde yeni bir muhalefet hareketi olan genç (jön) Türkler hareketini doğurmuştur.
  • Meclis-i umumi, ileride, 1961 anayasası döneminde göreceğimiz gibi iki meclisli bir yapıda oluşturulmuştur. İlki, üyeleri padişah tarafından atanan heyet-i ayan; Diğeri, halk tarafından iki dereceli bir seçimle işbaşına gelen heyet-i Mebusan’dır.
  • Meclisin yetkileri bir hayli dar tutulmuştur.
  • Kanun tasarısı teklif etme hakkı Bakanlar Kurulu’na aittir.
  • 1876 anayasasına göre, bir meclis üyesi kanun teklif edebilmek için padişahtan izin almak zorundaydı
  • Meclis tarafından kabul edilen tasarılar padişahın onayı ile yürürlüğe girebilecekti
  • En önemlisi padişah dilediği zaman heyet-i mebusan’ı feshedebilecekti.
  • Meclis, 1878 yılında 2. Abdülhamit tarafından dağıtılmış ve ilk anayasa yürürlükten kaldırılmıştır.
• Kişi hürriyeti, vatandaşlık hakkı, eşitlik ilkesi, dilekçe hakkı vardır.
• Yargılama faaliyetleri önemli güvencelere bağlanmıştır.
• İlk kez Yüce Divan kurulmuştur.
• Vergilerin ancak kanunla alınabileceği hükme bağlanmıştır.

• Kanun-i Esasi’de 1909’da yapılan değişiklikler
  • Hükümet meclise karşı sorumlu olacak, padişaha değil.
  • Padişahın meclisi kapatma yetkisi; Ayan Meclisi’nin onayına bağlı olacak.
  • Milletvekilleri, kanun teklifi için padişahtan izin almayacak. Meclis-i Mebusan’ın yetkileri artırılmıştır.
  • Padişah, Yasaları en geç iki ay içerisinde onaylayacak ve geri meclise gönderecek.
  • Padişah yetkilerini karşı imza kuralına göre kullanabilecektir.
  • Toplantı, dernek ve parti kurmak serbest bırakılacak.
  • Padişahın kişileri sürgün etme yetkisi olmayacak.
  • Uluslararası antlaşmalar meclis tarafından onaylanacak.
  • Nazırlar (Bakanlar) Sadrazam (Başbakan) tarafından belirlenecek.

TÜRKİYE’DE ANAYASAL GELİŞMELER

• 1921 Anayasası
  • Yasama, yürütme ve yargı güçleri TBMM’de toplanmıştır. (Güçler birliği) [Meclis Hükümeti Sistemi]
  • Milli egemenlik ilkesinin kabul edildiği ilk anayasadır.
  • Türk tarihinin en kısa süreli anayasasıdır.
  • TBMM Başkanı aynı zamanda Devlet Başkanı’dır.
  • İlk ve tek yumuşak (kolay değiştirilebilir) anayasadır.
  • Hükümet, seçtiği vekiller tarafından yönetilir.
  • Seçimler iki yılda bir yapılır. Seçimler iki derecelidir.
    • Seçme yaşı 18’dir.
  • “Halk kendi seçtiği vekillerle yönetiliyor” ki bu maddeden ayrı bir devletten bahsedildiğinden, yeni bir devletin kurulduğunun hukuki yönden belgelenmesidir.
  • Olağanüstü şartlarda hazırlanan, geçiş dönemi anayasasıdır. Çerçeve anayasa
  • Türkiye Cumhuriyetinin ilk anayasasıdır.
  • Bütün kuvvet ve kaynağını halktan alır.
  • Savaş nedeniyle bu anayasa kısa ve öz olmuştur.
  • Cumhuriyetin ilanı ile anayasaya bazı maddeler eklenmiştir.
  • Mustafa Kemal’in Meclise değişik zamanlarda sunduğu önergelerden oluşmuştur.
  • Demokratik ve devrimci bir özellik taşır. Vatandaş haklarına yer vermez
  • Laik bir karakterde değildir.
  • 1921 Anayasası’nda 1923’te yapılan değişiklikler (Cumhuriyetin ilanı üzerine yapılmıştır.)
  • Türkiye devletinin hükümet şekli Cumhuriyet olarak kabul edildi.
  • Devletin dini İslam, resmi dili Türkçe, başkent Ankara olarak kabul edildi.
  • Başbakanın, Cumhurbaşkanı tarafından meclis üyeleri arasından seçilmesi kararı kabul edildi.
  • Cumhurbaşkanı TBMM tarafından ve kendi üyeleri arasından bir kereliğine saçilecek.
  • Meclis Hükümeti Sistemi terk edilmiş, Kabine Sistemine geçilmiştir.
• 1924 Anayasası
  • 1924 Anayasası, kurtuluş savaşını yürüten Birinci Meclis tarafından değil, İkinci Meclis tarafından yapılmıştır.
  • Devletin temel niteliği cumhuriyettir.
  • Bakan, Danıştay ve Yargıtay başkanlarını yargılamak için Yüce Divan kurulması karara bağlanmıştır.
  • Katı bir anayasadır. Laik bir karakter taşır.
  • En uzun süre kalmıştır.
  • Cumhurbaşkanının görev süresi, yedi yıl değil, TBMM’nin secim devresi (yani 4 yıl) kadardır. Ancak seçilen Cumhurbaşkanı tekrar seçilebilir.
  • Cumhurbaşkanının anayasa değişikliklerini veto etme hakkı yoktur.
  • Karma hükûmet sistemi benimsemiştir ki buna “kuvvetler birliği ve görevler ayrılığı sistemi” ismi verilmektedir.
  • Olağanüstü mahkeme kurulmasını yasaklamamış ve “kanunî hâkim İlkesi”ni tam olarak kabul etmemiştir.
  • Tabiî hak doktrininden esinlenmiş, ilk kez temel hak ve özgürlüklerden bahsetmiştir.
  • Basın ve yayın hakkı vardır.
  • Cumhuriyet döneminde çok partili hayata 1946 yılında Demokrat Partinin kurulmasıyla geçilmiştir.
  • 1924 Anayasası, “çoğulcu” değil, çoğunlukçu demokrasi anlayışına sahiptir.
  • Cumhuriyet döneminde iktidar değişimi 1950 seçimleriyle olmuştur.
  • 1924 Anayasasına, 27 Mayıs 1960 askerî darbesiyle son verilmiştir.
  • 1924 Anayasası’nda yapılan değişiklikler
  • 1924 Anayasasının dili 1945 yılında öz Türkçeleştirildi, ama 1952 yılında eski metin tekrar yürürlüğe konuldu.
  • 1928 yılında devletin resmi dini İslam’dır ilkesi kaldırıldı.
  • Milletvekili yemin şekli değişti.
  • 1930 yılında kadınlara belediye seçimlerine katılma hakkı verildi.
  • 1934 yılında kadınlara genel seçimlere katılma hakkı verildi.
  • 1937 yılında Laiklik ilkesi getirildi. Aynı yıl Atatürk ilkeleri anayasada yer almıştır.
  • 1946 yılında çok partili hayata geçiş sağlandı.
  • 1946 yılında tek dereceli seçim sistemi kabul edildi.
• 1961 Anayasası (9 Temmuz 1961)
  • 1960 yılında kurulan Milli Birlik Komitesi bir kurucu meclis kurmuştur. Bu kurucu meclis 1961 Anayasasını hazırlamıştır.
  • Halk oylaması ile kabul edilen ilk anayasa.
  • “Devletin temel nitelikleri değiştirilemez, teklif dahi edilemez” ilk kez yer aldı.
  • Yasama organı Millet Meclisi ve Cumhuriyet Senatosu olmak üzere ikiye ayrılır.
  • Cumhuriyet senatosu bu anayasa ile kurulmuştur.
  • Eski cumhurbaşkanları Cumhuriyet Senato’sunun doğal üyeleridir.
  • Devletçilik ilkesini benimsemiştir.
  • Yürütme yetkisini Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu yerine getirir. Kuvvetler (Güçler) ayrılığı ilk kez benimsenmiştir.
  • Anayasa mahkemesi kurulmuştur.
  • Yüksek Hâkimler Kurulu oluşturulmuştur.
  • “Çoğunluk sistemi” yerine “nisbi temsil” sistemi getirilmiştir.
  • Özerk statüye sahip kuruluşlar meydana gelmiştir.(TRT)
  • Hak ve özgürlükler en geniş anlamda düzenlenmiştir.
  • Bakanlar meclis dışından da seçilebilir. (ilk kez)
  • Sosyal devlet anlayışı ortaya çıkmıştır.
  • Sosyal adalet, herkese asgari hayat düzeyi, ülke kaynaklarının planlı kullanılması, temel hizmetlerin devlet eli ile yürütülmesi.
  • Siyasi partiler demokratik hayatın vazgeçilmezidir.
  • İşçilere ve kamu görevlilerine sendika kurma, toplu sözleşme ve grev hakkı vardır.
  • Önceden izin alınmaksızın dernek kurulabilir.

1982 ANAYASASI’NIN GENEL ÖZELLİKLERİ VE ANAYASADAKİ TEMEL HAKLAR

1982 anayasasının genel özellikleri

• Türk milliyetçiliği değil Atatürk milliyetçiliği görüşü savunulmuştur.
• 1961 tarihli olanından farklı olarak tek meclis sistemini benimsemiştir.
• Cumhurbaşkanı ilk kez halkça seçilmiştir.
• Darbe sonucu kabul edilmiştir.
• 1982 TC Anayasasını hazırlayan kurucu meclis Milli Güvenlik Konseyi ve Danışma Meclisi’nden oluşmuştur.
• Ayrıntılı bir anayasal belgedir.
• Seçimlerin tek dereceli, nispi temsil esasına göre; genel, eşit, gizli oy, yargı idare ve denetiminde olma özellikleri izlenerek yapılmasını öngörmüştür.
• Cumhurbaşkanı TBMM’ce seçilir. TBMM dışından da seçilebilir.
• Başbakanı atamak ve istifasını kabul etmek yetkisi cumhurbaşkanına aittir.
• Cumhurbaşkanının milletvekili olma zorunluluğu yoktur
• Bakanların milletvekili olma zorunluluğu yoktur.
• Türk ordusunun başkomutanlığını TBMM adına cumhurbaşkanı temsil eder.
• Sıkıyönetim veya olağanüstü hal ilan etme yetkisi cumhurbaşkanı başkanlığında toplanan Bakanlar Kurulundadır.
• Cumhurbaşkanının yokluğunda TBMM başkanı cumhurbaşkanına vekillik eder.
• Cumhurbaşkanlığı kararnamesi
  • Cumhurbaşkanlığı genel sekreterliği cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenir.
  • Cumhurbaşkanlığı kararnamesi yargı denetimine tabi değildir.
• TBMM genel seçimlerinden önce Adalet, içişleri ve Ulaştırma bakanları çekilir. Yerlerine bağımsızlar Başbakanca atanır.
• Kanunun uygulanmasını göstermek veya emrettiği isleri belirtmek için, kanuna aykırı olmayacak şekilde, Danıştay incelemesinden geçirilmek şartıyla Bakanlar Kurulu’nca tüzük (nizamname) çıkarılabilir.
• İdarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolu acıktır.
• Hâkimler vazifelerinde bağımsızdırlar. Hiçbir organ, makam veya kişi, yargı yetkisinin kullanılmasında mahkemelere emir ve talimat veremez, tavsiye ve telkinde bulunamaz.
• Pozitif hak anlayışını kabul etmiş, ikinci maddede devletin, insan haklarına toplumun huzuru, milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde saygılı olacağı belirtilmiştir.
• 1982 TC Anayasası bu belgenin korunması yükünü “demokrasiye âşık Türk evlatlarının vatan ve millet sevgisine” bırakmıştır.
• Temel hak ve hürriyetler, yabancılar için milletlerarası hukuk anlayışına uygun olarak kanunla sınırlanabilir.
• Kişinin resmi vazifeliler tarafından yapılan haksız işlemler sonucu uğradığı zararlar kanuna göre devletçe tazmin edilir. Fakat devletin sorumlu olan ilgili vazifeliye rücu hakkı saklıdır.
• Sendikalara üye olunabilir.
• Türk devletine vatandaşlık bağıyla bağlı olan herkes Türk’tür.
• Seçim kanunları idarede istikrar ve temsilde adalet esaslarına göre hazırlanır.
• Siyasi partilerin kapatılmasına Yargıtay Cumhuriyet başsavcısının açacağı dava üzerine Anayasa Mahkemesi tarafından karar verilir.
• 85. maddesine göre yasama dokunulmazlığının kaldırılmasına veya milletvekilliğinin düşürülmesine ilişkin meclis kararlarına karşı yedi gün içerisinde Anayasa Mahkemesi’ne başvurabilir.
  • Meclisin iki tür işlemi vardır; kanun, meclis kararı. Kanunların denetiminde Anayasa Mahkemesi etkilidir. Buna rağmen meclis kararlarının bir denetimi yoktur.
    • Üç istisna vardır. Bunlar içtüzük, meclis üyeliğinin düşürülmesi kararı, dokunulmazlığın kaldırılması kararıdır.
• Kanun tekliflerinin TBMM’de görüşülme usul ve esasları içtüzükle düzenlenir.
• Yeni cumhurbaşkanı vazifeye başlayıncaya kadar vazife süresi dolan cumhurbaşkanı vazifeye devam eder.
• Karşı imza: Cumhurbaşkanının kanunen tek başına yapabileceği belirtilen işlemleri dışındaki bütün kararları başbakan ve ilgili bakanlarca imzalanır.
• Silahlı kuvvetler ve yargı organları Devlet Denetleme Kurulunun vazife alanı dışındadır.
• Milli güvenliğin sağlanmasından ve silahlı kuvvetlerin yurt savunmasına hazırlanmasından TBMM’ye karşı Bakanlar Kurulu sorumludur.
• Yargıçların vazifelerini kanunlara uygun olarak yapıp yapmadıklarını denetleme ve gerekliğinde haklarında inceleme ve soruşturma açma işleri Adalet Bakanlığının oluru ile adalet müfettişleri tarafından yapılır.
• Darbeden sonraki ara dönemde TBMM yetkileri Milli Güvenlik Konseyi tarafından kullanılmıştır.
• Cumhuriyet Senatosu kaldırılmıştır.
• Milletvekili sayısı 450’dir
• Türk Tarih Kurumu ve Türk Dil Kurumu’nu birleştirmiştir.
• Hiçbir şekilde değiştirilemeyecek ve değiştirilmesi teklif bile edilemeyecek kanunların kapsamı genişletilmiştir.
  • 3. madde
    • Ülke bölünmez bir bütündür.
    • Resmi dil Türkçe
    • Bayrak.
    • İstiklal Marşı
    • Ankara
• Cumhurbaşkanına Anayasa değişikliklerini halkoyuna sunma yetkisi verilmiştir.
• Güçler Ayrılığı ilkesi mevcuttur.
• Çok uzun olma nedeni devlet otoritesini güçlü kılmaktır.
• Devlet Denetleme Kurulu oluşturuldu.
• Dilekçe hakkı: TBMM’den istek ve şikâyette bulunulabilir.
• İnkılâp kanunları koruma altına alınmıştır
  • Eğitim ve öğretimin birleştirilmesi, tekke ve zaviyelerin kapatılması, uluslararası rakamlar, evlenmenin evlenme memuru önünde yapılması…
• İlk kez 1982 anayasası ile cumhurbaşkanının meclis dışından aday gösterilebileceği belirtildi.

1961 anayasası ile 1982 anayasasının karşılaştırılması

• 1982 Anayasası ve 1961 Anayasası Benzerlikleri:
  • Askeri müdahale ile oluşmuşlardır.
  • Anayasalar yürürlüğe girmeden önce halkoyuna sunulmuşlardır.
  • Her iki Anayasanın sivil kanadının yetkileri sınırlıydı. Bakanlar kurulunu kurma, düşürme yetkileri yoktu.
  • Her iki Anayasada bir askeri bir sivil kanadın oluşturduğu kurallar aracılığıyla yapılmıştır.
  • 1961 Anayasası Askeri kanat: Milli Birlik Komitesi, Sivil kanat: Temsilciler Kurulu.
  • 1982 Anayasası Askeri kanat: Milli Güvenlik Komitesi, Sivil kanat: Danışma Meclisidir.
• 1982 Anayasası ve 1961 Anayasası Farklılıkları:
  • 1961 Anayasasında yer alan Sivil Kanat (Temsilciler Kurulu) daha temsili nitelik taşırken. 1982 Anayasasında Sivil Kanat Danışma Meclisinin üyeleri atanmıştır.
  • CHP, CKMP 1961 Anayasanın hazırlanmasında rol alırken, 1982 Anayasasında yani Danışma Meclisinde hiçbir siyasi parti yok. Danışma Meclisi daha bürokratik bir görevdedir.
  • Temsilciler Meclisi, Danışma Meclisinden daha yetkiliydi.
  • 1961 Anayasasında halk oylamasında ne olacağı belliyken (Anayasa kabul edilmez ise yeniden seçim yapılacak ve yeni Temsilciler Meclisi kurulacaktı). 1982 Anayasasında böyle bir hüküm yoktu.
  • 1961 Anayasasında siyasi partiler kamuoyu oluşturma açısından rol alırken. 1982 Anayasasında hiç bir muhalif harekete izin verilmemiştir.
  • 1982 Anayasası halkoyuna sunulurken Cumhurbaşkanlığı seçimi de yapılmıştır.

• 1982 Anyasası daha ayrıntıcıdır.
• Geçiş dönemi öngörmüştür. Bir defaya mahsus olarak Cumhurbaşkanlığı seçimi halka yaptırılmıştır.
• Katı ve serttir. Anayasa değişikliği Cumhurbaşkanlığı onayı şartı ilk kez getirilir.
• Milli Güvenlik Konseyinin düzenlediği kanunların anayasaya aykırılığı iddia edilemez. 2001 değişiklikleriyle çıkarılmıştır.
• Otoritenin ağırlığı artmıştır. Kamu yararının, kişilerin yararından önce geldiği düşüncesi ve anarşi kaygıları sebebiyle hak ve hürriyetlerde sınırlamalara gidilmiştir. Güçlü devlet, otoriter idare kavramları ön plana çıkmıştır.
• Yürütme organı güçlendirilmiştir. Cumhurbaşkanı makamı güçlendirilmiştir.
• Siyasi karar alma mekanizmalarındaki tıkanıkları giderici hükümler getirilmiştir.
• Daha az katılımcı bir demokrasi modelini benimsemiştir. Siyasi partilerin kadın ve gençlik kolu gibi ayrıcalık yaratan yan kuruluşları meydana getirme yasaklanmıştır. 1995 değişiklikleriyle hepsi çıkarılmıştır. Seçim dönemi 5 yıla çıkartılır.

• Hukuk Devleti

• • Yürütme işlemlerinin yargısal denetimi olması
  • Yasama işleminin yargısal denetime tabi olması
  • Kanuni hâkim güvencesi
    • Hiç kimse kanunen tabi olduğu mahkemeden başka bir mahkeme önüne çıkarılamaz.
  • İdarenin mali sorumluluğu…
  • Temel hakların güvence altına alınması
  • Kanunlar geneldir.
  • Yargı bağımsızlığı
  • Kuvvetler ayrılığının benimsenmesi ilkeleri geçerlidir.

• Sosyal Devlet
  • Herkese insan haysiyetine yakışır asgari bir hayat düzeni sağlamalıdır.
  • Vergi adaleti.
  • Kamulaştırma ve devletleştirme.
  • Planlama.
  • İnsanca yaşam için tedbirler alınması
  • Sosyal ve ekonomik haklar.
• Kişi hak ve ödevleri
  • Kişinin dokunulmazlığı, kişi hürriyeti ve güvenliği, özel hayatın gizliliği, konut dokunulmazlığı
• Sosyal hak ve ödevler
  • Eğitim ve öğretim hakkı, kıyılardan yararlanma, çalışma ve sözleşme hürriyeti, sendika kurma hakkı.

• Depolitazyon: Siyasetten uzaklaşmayı amaçlayan düşüncedir.

• Kazuistik Anayasa: Aşırı ayrıntılar ve uzun düzenlemeler olmasıdır.

• Rasyonelleştirilmiş Parlamentarizm: Parlamenter sisteme işlerlik kazandırma tıkanıklıkları önleme amacı güden kurallardır.

• Parlamento kararı
  • TBMM tarafından yapılan ama kanun olmayan işlemler
  • Cumhurbaşkanı onayına sunulmaz ve anayasaya aykırılık gerekçesi ile Anayasa Mahkemesi’ne dava açılmaz.
    • TBMM’nin başkanını seçmesi
    • Silahlı kuvvetlerin kullanılmasına karar vermek
    • İç tüzük hazırlamak
    • Olağanüstü hal ve sıkıyönetim kararı almak
    • Meclis seçimlerine karar vermek.

• Tüm anayasaların ortak özelliği; “Egemenliğin kayıtsız şartsız milletin”dir.
• Kayıtlı olduğu halde oy kullanmayanlara para cezası verilir.