İnanç, bilgi ile olabildiği gibi bilgi olmadan da olur.
Bilgi olmadan:
Kocakarı imanı tabir edilen, sadece ve sorgusuz sualsiz, çok da araştırılmadan teslimiyete dayalı inanıştır.
Bu da ikiye ayrılır;
1- Bilinçli bir şekilde teslimiyet. düşünülür taşınılır finalde “en iyisi kendini bu güvenli kollara salıverip -vapurda giderken çantayı taşımaya çalışmaktansa, çantayı vapurda yere bırakma şeklinde (alıntı)- öyle takılmaktır. (bkz: tahkiki iman)
2- Bilinçsiz kulaktan dolma, geleneksel, taklite dayalı inanma ki her an devrilebilir… (bkz: taklid-i iman)
Bilgi sahibi olunarak:
Nasıl?
Araştırmak, tefekkür etmek, analiz etmek, sentez yapmak, başını sonunu bir araya getirip bir neticeye bağlamak, olması muhtemel alternatifler arasından en makul olanı seçmek, bir şekilde işin içinden çıkmak amaçlı, hiçlik olamayacağını ve varlıkların, oluşların sebepleri olacağını bilgi sahibi olma ile derinlemesine hissetmek şeklinde olanıdır.
Bir makasın iki parçası, bir kuşun iki kanadı olarak da yorumlanan (b)ilim ve din ilişikisi de önce bilim ile “nasıl oluyor” sorusunun aranması ve bu arayışın sonraki adımında bu oluşun “niçin oluyor” kısmına geçilir. Evet ortada muhteşem bir eser var ve bu nasıl oluyor; bunun kökeni için somut uğraşılar ve soyut level.
Niçin?
Kendi kendine mi oldu? Biri mi yaptı? kKendi kendine ise nasıl oluyor da oluyor; biri yaptıysa kim? Kendi kendine ise ilk var oluş ardından süren yeni var oluşlar, güncellemeler, baharları kışların takip etmesi süreğenlik, bunlar da kendi kendine mi oluyor? Birisi yaptıysa niçin yaptı, neden, neden, neden???
O,, tanrı mı?
Güneş mi, İsa mı, yoğun enerji mi, biz mi, yalnızca düşünce mi, Kutsal Ruh mu, Üzeyr mi, yaşamın kendisi mi, fasülye mi, tabiat mı, Allah mı?…
Ve ardından inanç seçimine bağlı olarak dünya ve içindekileri o gözlükle yorumlama ve buna uygun davranış sergileme, inançın dışavurumu.
